LẬP TRÌNH CẤU TRÚC C++
LEVEL 2
BUỔI 3. ÔN VÒNG LẶP for
Họ và tên: ............................................................Ngày học: .......................

Mục tiêu buổi học

Thời lượng: 90 phút (15 phút ôn bài cũ, 30 phút lý thuyết và ví dụ, 35 phút thực hành, 10 phút tổng kết).

1. Khởi động – ôn bài cũ

Trả lời nhanh:

  1. Ba thành phần trong ngoặc của for (int i = 0; i < n; i++) là gì?
  2. Vòng lặp for (int i = 1; i <= 10; ) bị lỗi gì?
  3. Vòng for (int i = 1; i >= 10; i++) chạy bao nhiêu lần?
  4. a++ và ++a khác nhau thế nào?

2. Ôn tập cú pháp vòng lặp for

for (khoi_tao; dieu_kien; buoc_nhay) {
    // than vong lap
}

Thứ tự thực hiện: khởi tạo (1 lần) → kiểm tra điều kiện → chạy thân vòng lặp → bước nhảy → quay lại kiểm tra điều kiện.

DạngCú phápVí dụ
Lặp tăngfor (int i = 1; i <= n; i++)In 1 → n
Lặp giảmfor (int i = n; i >= 1; i--)In n → 1
Nhảy bướcfor (int i = 2; i <= n; i += 2)Các số chẵn
Lặp lồng nhaufor bên trong forBảng cửu chương

3. Ví dụ minh họa

3.1. Ví dụ 1 – Tổng các số từ 1 đến n

Toán học: S = 1 + 2 + 3 + … + n. Công thức kiểm tra: S = n(n + 1) / 2.

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int n;
    cout << "Nhap n: ";
    cin >> n;

    long long tong = 0;
    for (int i = 1; i <= n; i++) {
        tong += i;
    }
    cout << "Tong = " << tong << endl;
    cout << "Kiem tra bang cong thuc: " << (long long)n * (n + 1) / 2 << endl;
    return 0;
}

Chạy tay với n = 4:

Vòng lặpitong sau vòng lặp
Trước vòng lặp–0
Lần 111
Lần 223
Lần 336
Lần 4410

3.2. Ví dụ 2 – Giai thừa n!

Toán học: n! = 1 × 2 × 3 × … × n, quy ước 0! = 1.

int n;
cout << "Nhap n: ";
cin >> n;

long long gt = 1;
for (int i = 2; i <= n; i++) {
    gt *= i;
}
cout << n << "! = " << gt << endl;

Lưu ý: biến tích phải khởi tạo bằng 1 (không phải 0). Kiểu int chỉ chứa đúng đến 12!; kiểu long long chứa đúng đến 20!. Với n lớn hơn, kết quả bị tràn số.

3.3. Ví dụ 3 – Lũy thừa a^n (không dùng pow)

double a;
int n;
cout << "Nhap a, n: ";
cin >> a >> n;

double kq = 1;
for (int i = 1; i <= n; i++) {
    kq *= a;
}
cout << a << "^" << n << " = " << kq << endl;

So sánh kết quả với pow(a, n) trong <cmath> (Level 1, Bài 5).

3.4. Ví dụ 4 – Tổng dãy phân số

Toán học: S = 1 + 1/2 + 1/3 + … + 1/n.

int n;
cout << "Nhap n: ";
cin >> n;

double s = 0;
for (int i = 1; i <= n; i++) {
    s += 1.0 / i;   // 1.0 de chia so thuc
}
cout << "S = " << s << endl;

Lưu ý: viết 1 / i với i nguyên sẽ cho kết quả 0 khi i > 1. Phải viết 1.0 / i.

3.5. Ví dụ 5 – Bảng cửu chương

int n;
cout << "Nhap n: ";
cin >> n;
for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    cout << n << " x " << i << " = " << n * i << endl;
}

In toàn bộ bảng cửu chương từ 1 đến 9 bằng vòng lặp lồng nhau:

for (int n = 1; n <= 9; n++) {
    cout << "Bang cuu chuong " << n << endl;
    for (int i = 1; i <= 10; i++) {
        cout << n << " x " << i << " = " << n * i << endl;
    }
    cout << endl;
}

3.6. Ví dụ 6 – In tam giác sao

int n;
cout << "Nhap so dong: ";
cin >> n;
for (int i = 1; i <= n; i++) {       // moi dong
    for (int j = 1; j <= i; j++) {   // in i dau sao
        cout << "* ";
    }
    cout << endl;
}

Quy luật: dòng thứ i có i dấu sao. Vòng ngoài điều khiển số dòng, vòng trong điều khiển số sao trên mỗi dòng.

4. Lỗi thường gặp

LỗiVí dụCách sửa
Quên tăng biến đếmfor (int i = 1; i <= 10; )Thêm i++
Sai điều kiện dừngfor (int i = 1; i >= 10; i++)Viết i <= 10
Thêm ; sau forfor (...);Bỏ dấu ;
Khởi tạo tích bằng 0long long gt = 0;long long gt = 1;
Chia số nguyêns += 1 / i;s += 1.0 / i;
Tràn sốint gt với n = 15Dùng long long
Vượt phạm vi mảngi <= 5 với mảng a[5]Viết i < 5

5. Bài tập thực hành

Mức 1 – Cơ bản

  1. Nhập n, in các số từ 1 đến n, rồi in ngược từ n về 1.
  2. Nhập n, tính tổng các số chẵn từ 1 đến n.
  3. In tất cả các số từ 1 đến 100 chia hết cho 3.
  4. Nhập n, in bảng cửu chương của n.

Mức 2 – Vận dụng (gắn với toán học)

  1. Nhập n, tính n! và cho biết khi nào kết quả bị tràn số.
  2. Nhập a, n, tính a^n (không dùng pow), kể cả khi n = 0.
  3. Tính tổng bình phương S = 1² + 2² + … + n², kiểm tra bằng công thức n(n + 1)(2n + 1) / 6.
  4. Nhập n, đếm số ước và tính tổng các ước của n. Gợi ý: duyệt i từ 1 đến n, nếu n % i == 0 thì i là ước.
  5. Tính S = 1/(1×2) + 1/(2×3) + … + 1/(n×(n+1)), kiểm tra bằng công thức n / (n + 1).

Mức 3 – Nâng cao

  1. In tam giác sao ngược và tam giác cân (kim tự tháp) với n dòng.
  2. Tính gần đúng số e = 1 + 1/1! + 1/2! + … + 1/n!. So sánh với exp(1).
  3. In bảng cửu chương từ 1 đến 9 theo dạng bảng ngang (mỗi hàng 3 bảng cửu chương cạnh nhau).

6. Tổng kết

Bài tập về nhà: hoàn thành bài 5, 6, 7, 8 (bắt buộc), bài 10 – 12 (khuyến khích).

Chuẩn bị cho Buổi 4: ôn phép chia hết, chia lấy dư (%) và tìm hiểu vòng lặp while.